Thị trường chứng khoán Việt Nam: HoSE, HNX và lộ trình lên thị trường mới nổi

Việt Nam có hai sở giao dịch chứng khoán và một bảng giao dịch cho các công ty đại chúng chưa niêm yết. Tổng khối lượng giao dịch của thị trường này đạt khoảng 800 triệu đến 1,2 tỷ USD mỗi ngày vào năm 2026, mức khiêm tốn so với tiêu chuẩn châu Á nhưng là thị trường sôi động thứ ba trong khối ASEAN sau Singapore và Thái Lan vào những ngày giao dịch bận rộn.

Bản chất / Lịch sử hình thành

Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE) chính thức đi vào hoạt động vào tháng 7 năm 2000 với hai mã cổ phiếu niêm yết đầu tiên. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) ra đời sau đó vào năm 2005, còn bảng UPCoM (Thị trường Chứng khoán Doanh nghiệp Đại chúng Chưa niêm yết) được ra mắt vào năm 2009 như một bước đệm cho các công ty chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu niêm yết. Năm 2021, hai sở giao dịch này được sáp nhập dưới sự quản lý của công ty mẹ Vietnam Stock Exchange (VNX), mặc dù chúng vẫn tiếp tục vận hành độc lập.

Chỉ số VN-Index, được tính toán dựa trên HoSE, bắt đầu ở mức 100 vào tháng 7 năm 2000. Chỉ số này đạt đỉnh trên 1.500 vào đầu năm 2022, sau đó giảm mạnh xuống còn khoảng 900 trong cơn hoảng loạn trái phiếu doanh nghiệp vào cuối năm 2022, và phục hồi lên mức từ 1.250 đến 1.350 trong suốt giai đoạn 2024 và 2025.

Tình hình hiện tại

HoSE là nơi niêm yết các cổ phiếu vốn hóa lớn: với khoảng 400 mã niêm yết, tổng vốn hóa thị trường đạt khoảng 220 tỷ USD vào tháng 5 năm 2026. HNX nắm giữ khoảng 300 mã cổ phiếu chủ yếu thuộc nhóm vốn hóa vừa trong các ngành công nghiệp và tài chính. UPCoM có hơn 800 mã niêm yết, nhiều trong số đó là các doanh nghiệp nhà nước đang trong quá trình cổ phần hóa một phần.

Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vẫn bị giới hạn ở mức 49% trong hầu hết các ngành và 30% trong lĩnh vực ngân hàng. Giới hạn này là lý do chính khiến MSCI chưa nâng hạng thị trường Việt Nam từ thị trường mới nổi sơ khai (frontier) lên thị trường mới nổi (emerging), mặc dù đã có nhiều nỗ lực cải cách từ năm 2018. FTSE Russell đã đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi để nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp (secondary-emerging) vào năm 2018 và quyết định này vẫn đang chờ xử lý cho đến nay.

Cơ chế thanh toán T+2 được áp dụng từ năm 2022, và hệ thống bù trừ thông qua bên trung gian (central counterparty clearing system) – một cơ chế được mong đợi từ lâu – đã chính thức đi vào hoạt động vào cuối năm 2025, loại bỏ quy định tiền gửi trước (pre-funding) từng là rào cản đối với nhiều tổ chức nước ngoài.

Các chủ thể chính / Doanh nghiệp lớn

Các công ty niêm yết lớn nhất tại HoSE theo vốn hóa thị trường bao gồm: Vingroup (và các công ty con Vinhomes, Vincom Retail), Vietcombank, BIDV, VietinBank, Tập đoàn Hoa Phát (luyện kim), Vinamilk (sữa), Tập đoàn Masan (hàng tiêu dùng), FPT (dịch vụ CNTT), Công ty Đầu tư Thế giới Di động (bán lẻ điện tử) và Tổng công ty Khí Việt Nam (PV Gas).

Các công ty chứng khoán lớn: SSI Securities, VNDirect, HSC (Công ty Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh), VCSC (Công ty Chứng khoán Việt Capital), cùng với Mirae Asset và KIS Vietnam từ Hàn Quốc. Dịch vụ lưu ký cho các tổ chức nước ngoài chủ yếu được thực hiện thông qua HSBC, Standard Chartered và Deutsche Bank.

Triển vọng / Dự báo

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước dự kiến quyết định nâng hạng của FTSE Russell sẽ diễn ra vào cuối năm 2026, điều này sẽ kích hoạt dòng vốn thụ động ước tính từ 1,5 đến 2 tỷ USD. Việc MSCI nâng hạng sẽ mất nhiều thời gian hơn và phụ thuộc vào việc tăng hoặc dỡ bỏ tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, một vấn đề vấp phải sự phản đối chính trị trong các ngành chiến lược.

Nền tảng phái sinh mới giao dịch trên sàn cho hợp đồng tương lai và quyền chọn theo từng mã cổ phiếu đang trong giai đoạn thử nghiệm. Việc cổ phần hóa các tập đoàn nhà nước còn lại như Agribank, Mobifone và VNPT đã được hứa hẹn nhiều lần nhưng vẫn bị trì hoãn.

Ý nghĩa đối với du khách và người expat

Nhà đầu tư bán lẻ nước ngoài có thể mở tài khoản giao dịch tại bất kỳ công ty chứng khoán lớn nào chỉ với hộ chiếu và mã số thuế; SSI và VNDirect có nền tảng giao dịch bằng tiếng Anh. Thuế thu nhập từ vốn (capital-gains tax) là mức cố định 0,1% trên giá trị bán (không phải trên lợi nhuận), được khấu trừ ngay tại nguồn. Thuế cổ tức là 5%.

Để tiếp cận thị trường một cách thụ động, Quỹ ETF VanEck Vietnam (mã VNM, niêm yết tại New York) là phương tiện quốc tế thanh khoản nhất; trong khi đó, Quỹ ETF Diamond trong nước theo dõi nhóm cổ phiếu blue chip bị hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài và rất phổ biến đối với các nhà đầu tư nước ngoài thể chế.

Tổng quan theo ngành

Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn là một mảng nhỏ nhưng đang phát triển trong nền kinh tế rộng lớn hơn, dẫn dòng tiết kiệm vào các công ty niêm yết và đóng vai trò là công cụ huy động vốn cho cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Thị trường vẫn được phân loại là thị trường mới nổi sơ khai (frontier) thay vì thị trường mới nổi (emerging) bởi các nhà cung cấp chỉ số lớn, phản ánh các hạn chế về khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và độ sâu thị trường so với các nước trong khu vực.

Các công ty và tổ chức chủ chốt

Lực lượng lao động và tiền lương

Thị trường chứng khoán Việt Nam trực tiếp tạo việc làm cho khoảng 5.000–8.000 chuyên gia trên các sở giao dịch, công ty chứng khoán, công ty lưu ký và cơ quan quản lý (số liệu ước tính tính đến năm 2026). Các vị trí cấp nhập môn tại các công ty chứng khoán hoặc sở giao dịch—như hỗ trợ vận hành, dịch vụ khách hàng hoặc tuân thủ—thường có mức lương từ 300–400 USD mỗi tháng tại Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh, với sự chênh lệch theo từng khu vực. Các vị trí ở mức trung cấp trong lĩnh vực rủi ro, phân tích hoặc hành chính hậu cần có mức lương từ 600–1.200 USD mỗi tháng, trong khi các nhà giao dịch cấp cao, quản lý danh mục đầu tư và môi giới quản lý các tài khoản lớn có thể kiếm được từ 2.000–5.000 USD mỗi tháng cùng với các khoản thưởng hiệu suất.

Lương trong lĩnh vực tài chính đã tăng đều đặn trong năm năm qua nhưng vẫn thấp hơn so với Singapore hoặc Hong Kong. Các nhà đầu tư ngân hàng và quản lý tài sản cấp cao tại Hà Nội hoặc TP.HCM, đặc biệt là những người phục vụ vốn nước ngoài, có thể có mức thu nhập vượt xa các mức này. Mức lương có xu hướng cao hơn ở các thành phố lớn (TP.HCM cao hơn Hà Nội từ 10–20%), và các khoản thưởng phụ thuộc vào hiệu suất và dao động mạnh qua các chu kỳ thị trường.

Các vị trí hướng đến khách hàng nước ngoài—như nhà giao dịch và nhà phân tích nói tiếng Anh—được trả lương cao hơn từ 20–40% so với các vị trí chỉ phục vụ trong nước. Thực tập sinh và sinh viên mới tốt nghiệp thường kiếm được từ 150–250 USD mỗi tháng, thường kèm theo bữa ăn hoặc chi phí đi lại miễn phí. Các phúc lợi phi lương như bảo hiểm y tế và nghỉ phép hàng năm ngày càng trở nên phổ biến tại các công ty lớn.

Xu hướng và triển vọng

• Dòng vốn nước ngoài tạm dừng chờ nâng hạng. Nếu FTSE Russell nâng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp vào cuối năm 2026, dự kiến sẽ có 1,5–2 tỷ USD tái cân bằng từ các quỹ thụ động; việc MSCI nâng hạng vẫn còn xa trừ khi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài được nới lỏng.
• Mở rộng thị trường phái sinh và quyền chọn. Một nền tảng thử nghiệm cho hợp đồng tương lai và quyền chọn theo từng mã cổ phiếu đang được triển khai; việc ra mắt thành công có thể thu hút nhiều hoạt động giao dịch và phòng ngừa rủi ro (hedging) tinh vi hơn từ các tổ chức trong 2–3 năm tới.
• Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (SOE) diễn ra chậm nhưng vẫn tiếp diễn. Agribank, Mobifone và VNPT vẫn nằm trong lộ trình cổ phần hóa mặc dù đã bị trì hoãn nhiều lần; mỗi lần niêm yết có thể bổ sung từ 2–5 tỷ USD thanh khoản khi hoàn tất.
• Ngành công nghệ và fintech tăng trưởng vượt trội so với ngân hàng truyền thống. Các nền tảng thanh toán kỹ thuật số, công nghệ bảo hiểm và ứng dụng quản lý tài sản đang thu hút nhà đầu tư bán lẻ hướng đến các công ty niêm yết nhỏ hơn, tăng trưởng nhanh hơn nằm ngoài chỉ số vốn hóa lớn.
• Áp lực cạnh tranh khu vực. Thái Lan, Indonesia và Philippines đều đang cạnh tranh để thu hút dòng vốn đầu tư tương tự; lợi thế cạnh tranh của Việt Nam dựa vào tăng trưởng sản xuất và lợi nhuận doanh nghiệp liên quan đến FDI.

Rủi ro và lưu ý

• Tính nhạy cảm chính trị của tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm tăng hoặc dỡ bỏ giới hạn 49% đều vấp phải sự phản đối từ các bộ ngành thuộc lĩnh vực chiến lược; các thay đổi về quy định có thể diễn ra đột ngột và bất lợi cho nhà đầu tư nước ngoài.
• Thanh khoản hạn chế ở nhóm vốn hóa vừa và UPCoM. Chênh lệch giá mua-bán (bid-ask spreads) của các mã cổ phiếu ngoài top 30 có thể mở rộng đáng kể trong thời kỳ thị trường biến động, và một số mã UPCoM giao dịch không thường xuyên, gây rủi ro mắc kẹt vị thế. | Thiếu sót về quản trị doanh nghiệp và công bố thông tin. Không phải tất cả các công ty niêm yết đều duy trì tiêu chuẩn kiểm toán tương đương với các thị trường phát triển; các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư và việc thực thi pháp luật vẫn yếu hơn so với các thị trường mới nổi tương đương của MSCI.
• Chu kỳ kinh tế vĩ mô và tín dụng. Khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 đã cho thấy sự dễ tổn thương trước việc thắt chặt tín dụng; các cú sốc lãi suất trong tương lai hoặc sự chậm lại của khu vực có thể kích hoạt các đợt bán tháo mạnh mẽ. Cơ sở hạ tầng thị trường ở giai đoạn đầu và hạn chế về công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro làm trầm trọng thêm rủi ro này.

Dữ liệu về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, vốn hóa thị trường và khối lượng giao dịch hàng ngày được tổng hợp từ Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và báo chí tài chính khu vực tính đến giữa năm 2026.

Liên quan

• Vingroup và các tập đoàn Việt Nam
• Hệ thống ngân hàng Việt Nam
• Các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam
• Thuế Việt Nam đối với người nước ngoài