Chiến tranh Mỹ, Tóm tắt ngắn

Tại Việt Nam, giai đoạn này được gọi là Kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong tiếng Anh, nó thường được biết đến là "Chiến tranh Việt Nam". Cả hai cách gọi này đều che khuất một sự thật: đó là một cuộc nội chiến của người Việt, diễn ra theo đường lối của Chiến tranh Lạnh, với Hoa Kỳ là bên tham chiến chính từ phía bên này và Liên Xô cùng Trung Quốc là những nhà tài trợ chính cho phía bên kia.

Bối cảnh: sự chia cắt tại Geneva (1954)

Sau thất bại của Pháp tại Điện Biên Phủ, Hiệp định Geneva:

• Chia cắt Việt Nam tại vĩ tuyến 17 như một biện pháp "tạm thời".
• Lên lịch tổ chức tổng tuyển cử trên toàn quốc vào năm 1956 để thống nhất đất nước.
• Miền Bắc = Cộng hòa Nhân dân Việt Nam (DRV), thủ đô Hà Nội, do Hồ Chí MinhHồ Chí Minh (Ho Chi Minh)hoh chee minLargest city in Vietnam, formerly Sài Gòn; the commercial and economic capital of the country in the south. lãnh đạo.
• Miền Nam = Quốc gia Việt Nam, thủ đô Sài Gòn, ban đầu do Bảo Đại lãnh đạo, sau đó là Ngô Đình Diệm sau cuộc trưng cầu dân ý năm 1955.

Lễ tổng tuyển cử năm 1956 đã hứa hẹn nhưng cuối cùng không bao giờ diễn ra. Diệm — được Hoa Kỳ hậu thuẫn — từ chối tham gia, với niềm tin (chính xác) rằng phe cộng sản sẽ giành chiến thắng.

Khởi nghĩa, rồi leo thang (1955–1965)

Trong những năm cuối thập niên 1950 và đầu thập niên 1960, các cán bộ cộng sản còn lại ở miền Nam đã tổ chức một cuộc khởi nghĩa. Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (NLF, bị gọi với danh từ khinh miệt là Việt Cộng) được thành lập vào năm 1960.

Sự hiện diện của Hoa Kỳ tăng dần: ban đầu là cố vấn quân sự, sau đó là quân đội chiến đấu sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ năm 1964 (một cuộc đụng độ hải quân gây tranh cãi mà Quốc hội Hoa Kỳ đã dùng để thông qua việc mở rộng chiến tranh). Đến năm 1968, đã có hơn nửa triệu quân Mỹ tại Việt Nam.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân (1968)

Vào ngày đầu tiên của Tết Nguyên Đán năm 1968, lực lượng cộng sản đã phát động các cuộc tấn công phối hợp vào hơn 100 thị trấn và thành phố trên khắp miền Nam Việt Nam, bao gồm Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Sài Gòn.

Về mặt quân sự, đây là một thất bại nặng nề — lực lượng cộng sản chịu tổn thất lớn và không giữ được các thành phố. Về mặt chính trị, nó mang tính quyết định: dư luận Hoa Kỳ đã quay sang phản đối chiến tranh, sau khi được thông báo rằng cuộc chiến đang được giành thắng lợi.

Việt Nam hóa chiến tranh và rút quân Mỹ (1969–1973)

Chính sách "Việt Nam hóa chiến tranh" của Richard Nixon đã chuyển hướng cuộc chiến trên bộ cho Quân lực Việt Nam Cộng hòa (ARVN) trong khi vẫn tiếp tục các chiến dịch không kích quy mô lớn — bao gồm cả việc ném bom Campuchia và Lào. Hiệp định Paris được ký kết vào tháng 1 năm 1973; lực lượng chiến đấu Mỹ cuối cùng đã rời đi vào tháng 3.

Sự sụp đổ của Sài Gòn (1975)

Cuộc tấn công của cộng sản vào mùa xuân năm 1975 đã làm sụp đổ sức kháng cự của ARVN chỉ trong vài tuần. Xe tăng của Quân đội Nhân dân Việt Nam đã phá vỡ cổng Dinh Độc Lập tại Sài Gòn vào ngày 30 tháng 4 năm 1975. Thành phố được đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh vào năm sau.

Cái giá nhân tính

Các con số là đáng kinh ngạc và còn gây tranh cãi. Các ước tính hợp lý:

• Người Việt Nam thiệt mạng: 2 đến 3 triệu người, phần lớn là dân thường.
• Người Mỹ thiệt mạng: khoảng 58.000 người (tên của họ được khắc trên bức tường tại Washington).
• Hàn Quốc, Úc và các đồng minh khác: vài nghìn người.
• Người Campuchia và Lào: hàng trăm nghìn người nữa, do chiến tranh lan rộng.

Chất độc hóa học Agent Orange được phun trên hàng triệu héc-ta đã gây ra dị tật bẩm sinh, ung thư và thiệt hại sinh thái vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Mìn chưa nổ (UXO) vẫn giết chết và làm bị thương hàng chục người Việt Nam mỗi năm, chủ yếu ở các khu vực chiến trường cũ xung quanh Quảng Trị.

Hậu quả tại Việt Nam

Những năm sau chiến tranh là thời kỳ tàn khốc. Nền kinh tế miền Nam sụp đổ dưới sự Xô viết hóa. Hàng trăm nghìn người Việt Nam Cộng hòa đã đi qua các trại "tái giáo dục". Ước tính có từ 800.000 đến 1,6 triệu "người vượt biên" đã bỏ mạng trên biển giữa năm 1975 và đầu thập niên 1990.

Chiến tranh tiếp nối chiến tranh: vào cuối năm 1978, Việt Nam xâm lược Campuchia của Khmer Đỏ để ngăn chặn các cuộc tấn công xuyên biên giới diệt chủng; Trung Quốc xâm lược miền Bắc Việt Nam vào tháng 2 năm 1979 để trả đũa. Cả hai cuộc chiến đều làm trầm trọng thêm nỗi thống khổ.

Sau đó là Đổi Mới

Đến năm 1986, đất nước rơi vào khủng hoảng thực sự — lạm phát phi mã, thiếu lương thực, bị cô lập. Đảng Cộng sản đã phát động các cải cách Đổi Mới (renovation), mở cửa nền kinh tế. Trong vòng một thập kỷ, Việt Nam đã trở thành một nước xuất khẩu. Trong vòng hai thập kỷ, Việt Nam đã trở thành một điểm đến sản xuất.

Xem thêm: Cải cách Đổi Mới

Nói về chiến tranh tại Việt Nam ngày nay

Một vài điều cần biết nếu bạn đến thăm:

• Quan điểm chính thức và cuộc trò chuyện hàng ngày của đa số mọi người là khác nhau. Các câu chuyện của hướng dẫn viên du lịch tại các bảo tàng chiến tranh được nhà nước kiểm duyệt.
• Nhiều người Việt Nam — cả miền Bắc và miền Nam — đều bình thản về chiến tranh. Nó đã xảy ra cách đây 50 năm. Đất nước đã tiến lên nhanh hơn so với ký ức văn hóa về nó tại Hoa Kỳ.
• Dinh Thống Nhất (trước đây là Dinh Độc Lập) tại TP.HCM, địa đạo Củ Chi, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và các tour tham quan DMZ từ Huế là những điểm dừng chân tiêu chuẩn về lịch sử chiến tranh.

Chuyện gì đã xảy ra và tại sao

Cuộc Kháng chiến chống Mỹ (1954–1975) là một cuộc xung đột nội bộ giữa miền Bắc cộng sản và miền Nam được Hoa Kỳ hậu thuẫn, đã cướp đi sinh mạng của 2–3 triệu người Việt Nam. Sau thất bại của Pháp tại Điện Biên Phủ, Hiệp định Geneva năm 1954 đã tạm thời chia cắt Việt Nam tại vĩ tuyến 17 và hứa hẹn tổ chức tổng tuyển cử thống nhất năm 1956 — điều đã không bao giờ xảy ra. Thay vào đó, chính quyền Diệm, được Washington hỗ trợ, đã từ chối tham gia, và một cuộc khởi nghĩa cộng sản (Việt Cộng) đã phát triển mạnh mẽ trong suốt thập niên 1960. Hoa Kỳ đã leo thang từ cố vấn quân sự lên nửa triệu quân chiến đấu sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ năm 1964, nhưng cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 đã khiến dư luận Hoa Kỳ quay lưng lại với chiến tranh, ngay cả khi đó là một thất bại quân sự cho phía Bắc. Hiệp định Paris năm 1973 quy định việc rút quân Mỹ; đến tháng 4 năm 1975, lực lượng miền Bắc đã tiến vào Sài Gòn. Di sản của chiến tranh — ô nhiễm Agent Orange, mìn chưa nổ và sự mất mát của hàng triệu người — đã định hình chính trị, kinh tế và mối quan hệ với phương Tây của Việt Nam hiện đại.

Địa điểm tham quan liên quan

• Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh — Trung tâm lưu trữ chiến tranh hàng đầu của Sài Gòn; chứa các triển lãm về các chiến dịch ném bom của Mỹ, tác động của Agent Orange và thiệt hại dân thường; thiết yếu để hiểu về nỗi đau chiến tranh của người Việt Nam.
• Địa đạo Củ Chi, bên ngoài TP.HCM — Mạng lưới đường hầm ngầm nổi tiếng được xây dựng bởi các chiến sĩ Việt Cộng; mang lại góc nhìn trực quan về chiến lược khởi nghĩa và cuộc sống hàng ngày dưới làn bom.
• Tour DMZ và Đường mòn Hồ Chí Minh, miền Trung Việt Nam — Khu phi quân sự gần Đông Hà và tỉnh Quảng Trị bảo tồn các địa điểm chiến đấu; các tuyến Đường mòn Hồ Chí Minh liên quan kết nối với lịch sử biên giới Lào.

Cách nó định hình Việt Nam hiện đại

Chiến tranh vẫn là một điểm tựa cho bản sắc Việt Nam — không chủ yếu là nỗi đau thương, mà là bằng chứng về sự kiên cường và chiến thắng của dân tộc. Tính hợp pháp của Đảng Cộng sản dựa phần lớn vào việc "giải phóng" miền Nam; truyền thông nhà nước khung cảnh xung đột như là chống thực dân và chống đế quốc hơn là ý thức hệ. Về mặt kinh tế, các trại "tái giáo dục" sau chiến tranh và kế hoạch trung ương hóa kiểu Xô viết sớm đã gây ra nhiều thập kỷ nghèo đói và thúc đẩy các cải cách Đổi Mới năm 1986. Về mặt khu vực, sự lan rộng của chiến tranh sang Campuchia và Lào, cùng với Chiến tranh Trung-Việt năm 1979, đã định hình chính sách ngoại giao thận trọng của Việt Nam và sự nhấn mạnh hiện nay về việc cân bằng các cường quốc. Về mặt văn hóa, chiến tranh vẫn còn khá là điều cấm kỵ trong cuộc trò chuyện hàng ngày của người Việt Nam — nhiều người xem đó là lịch sử, đã hoàn thành và được thay thế.

Bảo tàng và tour được khuyến nghị

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TP.HCM) là cơ sở chuyên dụng lớn nhất, với các phần về vũ khí hóa học, ném bom của Mỹ và ảnh về thương vong dân sự. Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) bảo tồn các buồng giam thời thuộc địa và thời chiến. Bảo tàng Chiến tranh DMZ (Đông Hà) tập trung vào mặt trận vĩ tuyến 17 và điều kiện sống hàng ngày. Các tour địa đạo Củ Chi có hướng dẫn (nửa ngày từ TP.HCM) bao gồm các mô phỏng khu vực sinh sống và kho vũ khí của Việt Cộng. Các tour DMZ+Đường mòn Hồ Chí Minh dài hơn (2–3 ngày từ Huế) tham quan các đường hầm, lô cốt và hố bom trên khắp tỉnh Quảng Trị. Hầu hết các tour đều do nhà nước kiểm duyệt và trình bày một diễn ngôn chính thức; nghiên cứu độc lập hoặc trò chuyện với người thân Việt Nam là nạn nhân của chiến tranh thường mang lại những câu chuyện phong phú và thẳng thắn hơn.